| картаграфiя |
хронiка Белай Русi
рэзюмэ: by
eng
de
поўны
тэкст
рэцэнзii
палеміка
апошнія
артыкулы
матэрыялы па картаграфii
Беларусь на Эбсторфскай
карце
Планы з калекцыі
Фюрстэнхофа
план
Полацка 1707 г.
Ідрысi
cкладаны варыянт
cпрошчаны варыянт
| іканаграфiя |
Менск. Загадкавы медзярыт
“Лiтоўская кунсткамера”
Голад у краiне Русь i Лiтва
лятучыя лісткі пра
Полацк
пра Дальберга i ягоны дзённiк
| наша страва |
артыкулы
“белае” пiва
бручка
верашчака і мачанка
грэчка
калдуны
капытка ці
капыткі?
кілбаса, пальцам пханая
кішка
крамбамбуля
«Культавы» селядзец
лазанкі
Марцін Святы
— губіцель гагаты
смажні, кнышы, кулебякі
харчаванне ў перыяд ВКЛ
харчаванне ў перыяд Рас. імперыі
In Laudem Cerevisiae
На хвалу Піва
Belarusian Beer Lacks
Genealogy
Forgotten brand: сыр Лiтоўскi
радыёперадачы
"Беларуская Атлантыда"
На Хвалу Піва
Белая Русь… Science
Fiction?
Тэатр сармацкага жэсту
Гарбата ў Беларусі
Мінулае беларускага
баброўніцтва
Камора тартураў...
Сярэднявечныя сьмяротныя
пакараньні
Cелядзец па-беларуску
125-гадовы юбілей
“трэцяга сэктару” Беларусі
Дабрабыт магілёўца...
Віно ў беларускай традыцыі
Традыцыя вырабу сыроў
у Беларусі
| іншыя артыкулы |
Панамі будзеце, панамі!
Беларусь на Верхняй Волзе
Беларусь і Цюрых у XVI ст.
| Бручка |
Cмак гэтага вельмі звыклага калісьці караняплода беларусы сёння фактычна забыліся. І не толькі беларусы. Як жартуе вядомы знаўца украінскай кулінарыі Г.Дубовіс, “Самае цяжкае ў працэсе папярэдней апрацоўкі бручкі — знайсці яе або вырасціць”. То калі вы не аматар корпацца ва ўласным гародзе, пра бручку зможаце толькі прачытаць.
Б. вельмі падобная да сваячкі-рэпы, яе жоўтыя або жоўта-белыя караняплоды адрозніваецца ад рэпы канцэнтрычнымі зубчастымі “шрамамі” вакол сцябла. Своеасаблівы смак і пах б. (лепш выражаны ў старых караняплодаў) абумоўленыя эфірнымі алеямі. Славяне вырошчваюць яе прынамсі 2000 гадоў. Яшчэ яе ведалі балты, а таксама вікінгі, але не вытанчаныя заходнія еўрапейцы. Напрыклад, англічане даведаліся пра бручку толькі ў канцы ў 18 ст. ад шведаў, і таму па-англійску гэты караняплод дагэтуль называюць swede – “шведка”. Адносна танная і даступная, Адзін з самы трывалы, бадай, пры захоўванні караняплод, бручка была важным прадуктам харчавання ў абедзьве сусветныя войны. Але гэтая даступнасць, асацыяцыя з вайной і жабрацтвам моцна сапсавала яе рэпутацыю, і ў наш час яна вельмі рэдка ўжываецца ў ежу па ўсім свеце. Яскравы прыклад спажывецкай няўдзячнасці. Можа быць, калі гадоў праз 20 у нас разаўецца айчынны сярэдні клас, і яму спатрэбяцца адмысловыя крамы здаровай ежы, то прыгадаюць і бабулю-бручку. Бо не грэбавалі ж ёй калісьці і за шляхецкім сталом. Але пакуль што не да яе.
З сырой б. можна гатаваць салаты — найлепей з хрэнам, цыбулей і зелянінай, запраўленыя смятанай або маянэзам; з варанай — супы (малочныя і мясныя), другія стравы (б., фаршыраваная тварагом, б. у смятане, пюрэ з б.). Можна гатаваць тыя самыя стравы, што і з морквы; у яўрэйскай кухні з яе гатавалі салодкую страву, падобную да цымесу.
Дыетычныя якасці бручкі асабліва прыдатныя пры цукровым дыябеце і празмернай вазе, бо яна добра паглынае тлушч. Мае вельмі шмат вітаміна С — да 30 мг %, да таго ж вітамін С ў б. амаль не разбураецца пры варцы, што робіць яе вельмі каштоўнай узімку. Раней гэтая асаблівасць б. была добра вядомай у Беларусі, дзе з яе ўзімку гатавалі грыжанку. Назва гэтай традыцыйнай беларускай і літоўскай стравы паходзіць ад літоўскага griēžtis – “бручка”. Яшчэ адзін доказ нашага шмавекавога сімбіёзу з літоўцамі, як зрэшты, і нашай суцэльнай сённяшняй русіфікацыі, бо хто памятае тую грыжанку ?
Насамрэч, за загадкавай назвай хаваецца звычайны суп з бручкі. Найчасцей грыжанка забельвалася малаком – такая гатавался пераважна ўзімку. Часта дзеля “путранасці” (мучністасці) ў яе дадавалася бульба. Як правіла, у адрозненне ад аналагічных страў з морквы, гарбузу і г.д., бручка ў грыжанцы не расціралася ў пюрэ, а заставалася нарэзанай кубікамі. У асобных выпадках магла гатавацца і з мясам, а не малаком. Калі ўдасца недзе знайсці заслужаны гістарычны караняплод, чаму б не паспрабаваць страву забытых продкаў ? Адно што не забудзьцеся пра 2-3-хвіліннае бланшыраванне ў кіпені, патрэбнае для выдалення магчымай горычы.
Алесь Белы
