:: аўтары    |    :: камунікат    |    :: радыё палёнія   

:: біяграма

:: артыкулы

   :: эміграцыя пра
      мову
   :: беларуская
      мова
   :: гаворкі
   :: мужыцкая
      праўда

:: кнігі

:: аўтары
:: камунікат
:: радыё палёнія

БЕЛАРУСКАЯ ЭМІГРАЦЫЯ ПРА НАЦЫЯНАЛЬНУЮ МОВУ

У рубрыцы Беларуская эміграцыя пра нацыянальную мову прадстаўленая багатая навуковая й публіцыстычннага спадчына тых беларусаў, якія апынуліся ў эміграцыі.[1] Нягледзячы на тое, што лёс кінуў іх на чужыну, яны ня толькі захавалі сваю родную мову, карысталіся ёю ў штодзённым жыцьці, але й выдавалі агромністую колькасьць беларускамоўных часопісаў. Зразумела, закранаюца ў іх розныя пытаньні, якія аб’ядноўвае адно паняцьце – БАЦЬКАЎШЧЫНА. 
Я пацікавілася моўнай праблематыкай, зьмешчанай на іх старонках. І менавіта азнаямленьне з гэтым багатым матэрыялам зьяўляецца асноўнай мэтай рубрыкі.

БЕЛАРУСКІЯ ЧАСОПІСЫ НА ЧУЖЫНЕ 

У гадох 1923-1927 у Каўнасе ў Летуве пад рэдакцыяй Вацлава Ластоўскага выходзіў часопіс „Крывіч”. 
Усе наступныя часопісы, якія тут называю, выдаваліся пазьней, пасьля Другой Сусьветнай вайны.

У Нямеччыне яшчэ ў часе вайны ды зараз пасьля яе заканчэньня паявіліся беларускаймоўныя часопісы ў лягерах, у якіх апынуліся беларусы – уцекачы ад Чырвонай Арміі. У Бэрліне выдаваліся тыднёвікі „Беларускі Работнік” і „Раніца”; у Браўншвайзе выходзіў інфармацыйны бюлетэнь „Апошнія весткі”; у Ватэнштэце – пэрыядычны гумарыстычны часопіс „Сьмех на здароўе”, выданьне Беларускага Дапамаговага Камітэту Лягеру АБЦ „Шляхам жыцьця”, „Скаўцкая інфармацыйная служба” і „Мэдычная думка”; у Віндсбэрзе – ворган нацыянальна-патрыятычнай дэмакратычнай думкі „Беларускі Патрыёт”, ворган беларускай паступовай думкі „Вехі” й часопіс нацыянальна-дзяржаўнай думкі „Беларуская Праўда”; у Гамбурзе выходзіў незалежны гумарыстычны часопіс „Маланка”; у Зальцбурзе – літаратурна-гістарычны часопіс „Пагоня”; у Заўльгаў – інфармацыйны бюлетэнь „За еднасьць”; у Менхегофе – беларускі дэмакратычны двухтыднёвік „Голас Беларуса”; у Мітэнвальдзе – часопіс беларускай моладзі „Вясна”; у Міхельсдорфе – ворган літаратурнага аб’яднаньня Шыпшына пад такім-жа назовам „Шыпшына”, часопіс беларусксіх скаўтаў „На пагатове”, беларускі дэмакратычна-незалежны тыднёвік „Вызваленьне” й двухтыднёвая газэта „Беларускае слова”; у Мюнхэне выдаваліся – тыднёвік палітыкі, культуры й грамадзкага жыцьця „Бацькаўшчына”, часопіс Беларуска-Ўкраінскага Міжстудэнцкага Камітэту Супрацоўніцтва „За дружбу”, ворган беларускага антыбальшавіцкага фронту „Змаганьне”, незалежны месячнік гумару й сатыры „Шарсьцень”, „Запісы” Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва; у Остэргофэне – літаратурна-грамадзкі часопіс „Сакавік”, у Рэгенсбурзе – інфармацыйны бюлетэнь „Ведамкі”, скаўцкі часопіс „Зважай”, часопіс праваслаўных беларусаў „Зьвіняць званы сьвятой Сафіі” ды часопіс літаратурнага гуртка Беларускай Гімназіі ў Баварыі; у Штутгарце – ворган Беларускага Вызвольнага Фронту „Барацьба”. Таксама ў Нямеччыне выдаваўся ворган цэнтралі пасярэдніцтва Беларускага Вызвольнага Руху „Рух”, які аднак хаваў сваё сапраўднае месца выхаду й прызнаваўся да Італіі. 

У Вялікабрытаніі выдаваліся: у Лёндане – бюлетэнь Згуртаваньня Беларусаў у Вялікабрытаніі „На Шляху”, двухтыднёвік „Беларус на чужыне”, часопіс Хрысьціянскага Аб’яднаньня Беларускіх Работнікаў у Вялікабрытаніі „Аб’еднаньне”, бюлетэнь Згуртаваньня Беларускіх Камбатантаў у Вялікабрытаніі „Змагар”, часопіс Беларускае Народнае Грамады „Народны Кліч” ды часопіс Беларускага Грамадзка-Нацыянальнага Клюбу ў Лёндане „Званіца”; у Мэнчэстэры выходзіў часопіс Камітэту Беларусаў Вялікабрытаніі „Жыве Беларусь”; у Брадфордзе – ворган беларусаў у Ёркшэ „Патрыёт”. 

У Францыі, у Парыжы выходзілі: ворган працоўнае беларускае эміграцыі ў Францыі „Рэха”, ворган беларускае моладзі пад загалоўкам „Моладзь” і бюлетэнь Аб’еднаньня Беларускіх Работнікаў у Францыі „Сындыкальныя весткі”. 
У Бэльгіі, у Брусэлі выдаваўся „Інтэрнацыянал Свабоды”. 
Шмат часопісаў выходзіла ў Злучаных Штатах Амэрыкі: у Нью-Ёрку – грамадзка-палітычны незалежніцкі часопіс „Летапіс”, штомесячнік „Беларус”, навукова-літаратурны часопіс „Веда”, часопіс маладога пакаленьня „Віці”, ворган Беларускае Народнае Грамады „Народным Шляхам”, часопіс Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва „Запісы”, ворган Беларускае Сялянскае Грамады „Сялянскі Кліч”, літаратурна-мастацкі часопіс „Конадні”, моладзевы часопіс „Беларуская Моладзь”, грамадзка-палітычны й літаратурна-мастацкі часопіс „Беларуская думка”, агляд савецкага друку „Навіны зь Беларусі”, культурна-асьветны й грамадзкі часопіс вялікалітоўскі „Незалежнік” і тыднёвік „Змагар”; у Чыкага выдаваліся „Весткі” Беларуска-Амэрыканскай Рады, навуковы часопіс „Літва”, скаўцкі часопіс „Юнак” і часопіс Галоўнай Кватэры Беларускіх Скаўтаў на Чужыне „Рада Кругу”; у Кліўлендзе выходзіў ворган беларускага актыву на выгнаньні „Уздым”. Некаторыя зь іх, напр. „Запісы”, працягваюць сваё існаваньне па сёньняшні дзень. 

У Канадзе выходзілі: у Таронце – часопіс беларускай эміграцыі, месячнік „Беларускі Эмігрант”, ворган літаратурнай сустані Баявая Ўскалось пад такім-жа загалоўкам „Баявая Ўскалось”, „Пуга”, ворган Беларускае Народнае Грамады „Народным Шляхам”, незалежны часопіс беларускай эміграцыі „Беларускі Голас” і літаратурна-мастацкі часопіс „Палесьсе”; у Мантрэалі выходзіў ворган Згуртаваньня Беларусаў у Мантрэалі „Прамень”. 

Нават у далёкай Аўстраліі, куды таксама лёс кінуў беларусаў, выдаваліся: у Сыднэі – інфармацыйны бюлетэнь Беларускага Аб’еднаньня „Новае Жыцьцё”, месячнік „Лучнік” ды інфармацыйны квартальнік Беларускага Вызвольнага Руху „На варце”. Гэты ж часопіс „На варце” выдаваўся і ў Мэльбурне, дзе выходзіў таксама пэрыядычны часопіс сатыры й гумару „Ёрш”.

У многіх краінах друкаваўся бюлетэнь Саюзу Беларускіх Журналістых „Вольнае слова”. Прадстаўніцтвы яго знаходзіліся ў Нямеччыне, Вялікабрытаніі, Францыі, Канадзе й Аўстраліі. 

Зразумела, ня ўсе прыведзеныя тут часопісы зьмяшчалі мовазнаўчыя публікацыі. Гэты пералік зроблены з той мэтай, каб паказаць, што беларуская патрыятычная эміграцыя, знаходзячыся далёка ад Радзімы, здолела выдаваць такую агромністую колькасьць часопісаў, якія ў асноўным былі прысьвечаныя агляду падзеяў на Бацькаўшчыне ды меркаваньням пра будучыню сваёй далёкай Айчыны. Некаторыя зь іх шмат увагі прысьвячалі праблемам беларускае мовы.

[1] Гэты цыкл паявіўся дзякуючы ветлівасьці а. Аляксандра Надсана, які запрасіў мяне наведаць надзвычай багатую Бібліятэку імя Ф.Скарыны ў Лёндане, дзе захоўваецца цэлая беларуская эміграцыйная літаратура, ды ня толькі эміграцыйная. Можна знайсьці ў ёй і старадрукі, і арыгінальную Біблію Ф.Скарыны, і Аль Кітабы – татарскія рукапісныя кнігі на беларускай мове, і рукапісы клясыкаў сучаснай беларускай мовы. Бібліятэкай апякуецца менавіта а. Аляксандар Надсан – грэка-каталіцкі сьвятар, апостальскі візытатар БГЦарквы на замежжа. Гэта цэнтар беларусазнаўства ў заходнім сьвеце. 

АРТЫКУЛЫ

Польска-беларускія моўныя сувязі...

Беларуская эміграцыя пра нацыянальную мову

Клопат Бацькаўшчыны пра чысьціню беларускае мовы

Беларуская культурна-асьветніцкая дзейнасьць у Польшчы

Język a tożsamość narodowa Białorusinów

Эміграцыйная газэта „Бацькаўшчына” пра школьную сыстэму БССР

Эміграцыйная газэта „Бацькаўшчына” ў абароне роднае мовы

Моўныя пытаньні на старонках беларускіх эміграцыйных выданьняў у Нямеччыне

Нацыянальная мова ў дасьледаваньнях беларускага эміграцыйнага асяродка ў Каўнасе

Русыфікацыя беларускае мовы ў асьвятленьні газэты „Беларус”